آموزش خط نستعلیق تحریری: ۴ اصل که کج‌نویسی را برطرف می‌کند

آموزش خط نستعلیق تحریری یعنی یادگیری نوشتن حروف فارسی بر پایه‌ی چهار اصل خط زمینه، اندازه‌ی متناسب حروف، تناسب بین کلمات و رعایت زاویه؛ همین چهار اصل، تفاوت اصلی بین دست‌خط کج و یک خط نستعلیق تحریریِ خوانا و زیباست. این نکات برگرفته از آموزش زنده‌ی لطفعلی خانی، بنیان‌گذار اولین آموزشگاه مجازی خط تحریری کشور و مدیر مجموعه‌ی خط و قلم، در برنامه‌ی «سیمای خانواده» شبکه‌ی یک صدا و سیماست که در ۸ جلسه‌ی ۱۵ دقیقه‌ای به‌صورت زنده پخش شد.

آموزش خط نستعلیق تحریری در برنامه سیمای خانواده شبکه یک

این آموزش‌ها می‌تواند نوید روزهای خوبی برای آینده باشد تا خانواده‌ها با آگاهی و حساسیت بیشتری نسبت به سرنوشت فرزندان خود در موضوع خوش‌خطی تصمیم بگیرند و علت بدخطی کودکان را زودتر برطرف کنند.

۴ اصل مهم برای شروع درست آموزش خط نستعلیق تحریری

پیش از تمرین حروف، آقای خانی چهار عامل کلیدی خوش‌خطی و بدخطی را در همین جلسه‌ی اول توضیح دادند:

اول: رعایت خط زمینه
دوم: اندازه‌ی کلمات و حروفی که انتخاب می‌کنیم
سوم: تناسب بین حروف و کلمات
چهارم: زاویه

نمونه خط زمینه و رعایت زاویه در آموزش خط نستعلیق تحریری

چرا خط زمینه مهم‌ترین عامل جلوگیری از کج‌نویسی است؟

اگر یک برگه‌ی بی‌خط را در اختیار فردی که خوش‌نویسی نمی‌داند قرار دهیم، بدون شک کج خواهد نوشت. خط زمینه یک وظیفه‌ی مهم بر دوش دارد؛ اگر به آن توجه نداشته باشیم، حتی با دانستن نحوه‌ی صحیح نگارش تمام حروف هم باز نمی‌توانیم خوش‌خط بنویسیم، چون خط زمینه جایگاه حروف و کلمات را نسبت به خودش به ما یادآوری می‌کند. با آگاهی از این موضوع و رعایت آن، هر فرد می‌تواند دست‌خط خود را به‌مراتب زیباتر کند.

مورد دوم یعنی اندازه‌ی کلمات و حروفی که انتخاب می‌کنیم هم یکی از پارامترهای بسیار مهم است؛ باید تناسب را در حروف رعایت کنیم، مثلاً «الف» در یک کلمه کوتاه نباشد و در کلمه‌ای دیگر بزرگ‌تر نوشته نشود. رعایت این نکته اثر مستقیمی در خوش‌خط شدن دارد.

نکته‌ی سوم به زاویه اشاره دارد؛ زاویه از آن جهت اهمیت دارد که چشم ما را متوجه زیبایی یک خط می‌کند و نشان می‌دهد این خط چقدر هارمونی و هماهنگی دارد؛ همان چیزی که اوج زیبایی را ایجاب می‌کند و می‌تواند دست‌خط هرکسی را خاص کند.

تمرین زاویه و تناسب حروف در خط نستعلیق تحریری

چرا خیلی از حروف فارسی در نستعلیق تحریری شبیه هم دیده می‌شوند؟

در خط فارسی ۳۲ حرف داریم، اما اگر دقت کنیم بعد از حرف «الف» که جداست، حروف (ب، پ، ت، ث) ساختار یکسانی دارند؛ همین‌طور (ج، چ، ح، خ)، (د، ذ)، (ر، ز، ژ)، (س، ش)، (ص، ض)، (ط، ظ) و (ع، غ) هم ساختارهایی مثل هم دارند. بعد از آن «ف» و «ق» هر کدام جدا هستند و دوباره (ک، گ) شبیه هم‌اند؛ باقی حروف هم (ل، م، ن، و، ه، ی) هستند. یعنی همان ۳۲ حرف عملاً به حدود ۱۸ الگوی ساختاری تقسیم می‌شود.

برای مثال وقتی «الف» و «ب» را یاد بگیریم، به‌راحتی می‌توانیم آن‌ها را به هم متصل کنیم تا «ک» شکل بگیرد، بدون این‌که اتفاق خاصی رخ داده باشد؛ یا وقتی «ب» را یاد گرفتیم، اگر دایره‌ی کوچکی روی آن بگذاریم، حرف تازه‌ای نوشته‌ایم بدون این‌که چیز پیچیده‌ای اضافه شده باشد. آقای خانی در پایان درباره‌ی انواع رسم‌الخط فارسی از جمله نسخ، ثلث و همچنین خط نستعلیق هم صحبت کردند و یادآور شدند که خط نستعلیق «عروس خطوط ایران» محسوب می‌شود و تقریباً همه‌ی آموزشگاه‌های خوشنویسی این خط را به‌عنوان دوره‌ی مقدماتی سرلوحه‌ی کار خود قرار می‌دهند.

دانلود رایگان تمام قسمت‌های آموزش خط نستعلیق تحریری (سیمای خانواده)

این آموزش‌ها به‌صورت هفتگی ادامه پیدا کرد. لینک دانلود و مشاهده‌ی هر قسمت را در ادامه می‌بینید:

این آموزش‌ها ادامه دارد و به‌محض انتشار قسمت‌های تازه، لینک آن‌ها به همین فهرست اضافه می‌شود.

برای یادگیری بیشتر خط نستعلیق و رفع بدخطی چه کنیم؟

اگر می‌خواهید آموزش خط نستعلیق تحریری را عمیق‌تر دنبال کنید، این مطالب می‌تواند مسیر بعدی یادگیری شما باشد:

اساس یادگیری خط نستعلیق — پایه‌های اولیه‌ای که پیش از تحریری باید بدانید
آموزش تکمیلی خط نستعلیق تحریری، درس اول — ادامه‌ی تمرین حروف پس از این جلسه
چرا باید پیش از خط شکسته، نستعلیق یاد بگیریم؟

امکانات آموزشی مجموعه‌ی خط و قلم

سوالات متداول درباره‌ی آموزش خط نستعلیق تحریری

خط نستعلیق تحریری چیست و چه فرقی با نستعلیق کلاسیک دارد؟

نستعلیق تحریری همان قواعد نستعلیق است که برای نوشتن روزمره و سریع‌تر ساده‌سازی شده؛ به همین دلیل برای دست‌خط روزانه مناسب‌تر از نستعلیق کلاسیک و رسمی است.