نقاشی روی سفال: راهنمای ساده و حرفه‌ای طرح زدن با ۵ روش

نقاشی روی سفال یعنی ترسیم طرح و رنگ روی ظروف و اشیای سفالی، پیش یا پس از لعاب‌کاری، برای زیبا و ماندگار کردن آن‌ها. این راهنما بر پایه‌ی بررسی ده‌ها اثر واقعی سفالگران و هنرآموزان تهیه شده و ساده‌ترین و پرکاربردترین روش‌های نقاشی روی سفال، از نقاشی زیر لعابی تا نقطه‌کوبی، را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد.

در نتیجه‌ی کار هنرمندِ سفالگر با چرخ و گِل، سفال به دست می‌آید؛ گِلی که از خاک رس و آب ساخته می‌شود. حتماً همه‌ی ما در کودکی با گِل بازی کرده‌ایم و شوقِ ساختن اشکال مختلف از آن را به یاد داریم. سفالگری چنان آرامشی دارد که هنرمند ساعت‌ها بدون خستگی کار می‌کند و آثار ارزشمندی خلق می‌نماید. نقاشی روی سفال هم هنری لذت‌بخش و هیجان‌انگیز است که هر فردی حداقل یک‌بار باید آن را تجربه کند.

نقاشی زیر لعابی روی سفال چیست؟

نقاشی زیر لعابی یکی از روش‌های منحصربه‌فرد برای تزیین سفال است. در این تکنیک، پیش از لعاب‌کاری، طرح‌های زیبا روی جسم سفالی نقاشی می‌شود؛ سپس چون لعاب روی سطح نقاشی را می‌پوشاند، هم دوام و استحکام کار بالا می‌رود و هم پوششی شفاف و چشم‌نواز روی طرح ایجاد می‌شود.

این تکنیک ابتدا با رنگ‌های آبی و سیاه در ایران رواج پیدا کرد و نقاشی‌های حاصل از آن را «نقاشی سایه‌نما» می‌نامیدند. در روش سنتی، یک لایه دوغاب گِل‌رسِ نرم (سفید، زرد، آبی یا سیاه) روی سطح موردنظر می‌کشیدند، آن را در کوره حرارت می‌دادند تا آماده‌ی نقاشی شود و سپس با قلم‌مو طرح موردنظر را روی بدنه ترسیم می‌کردند.

وسایل مورد نیاز برای نقاشی ساده روی سفال

برای طرح زدن روی سفال می‌توانید از مداد، مداد رنگی یا حتی خودکار هم استفاده کنید. فقط توجه داشته باشید طرح را با ملایمت و فشار کم بکشید تا به سطح سفال آسیبی نرسد.

کاربردهای نقاشی زیر لعابی در تزیین سفال

با گسترش این تکنیک، سبک‌ها و رنگ‌های متنوع‌تری برای تزیین ظروف سفالی به کار گرفته شده‌اند. با استفاده از نقاشی زیر لعابی می‌توان طرح‌های خلاقانه و منحصربه‌فردی روی ظروف سفالی پدید آورد که هم زیبا و هم بادوام باشند.

نقاشی روی سفال و سرامیک با رنگ لعاب سرد

رنگ لعاب سرد، مانند مینا‌کاری، براق و ضدخش است اما برخلاف رنگ‌های کوره‌ای نیازی به کوره ندارد. از این رنگ می‌توان روی سفال، سرامیک، چوب و شیشه استفاده کرد. لعاب سرد ده رنگ اصلی دارد که با ترکیب آن‌ها می‌توانید رنگ‌های جدید بسازید؛ بهترین حلال برای این رنگ‌ها هم تینر روغنی است.

لعاب، چه در حالت براق و صاف و چه در حالت مات و بافت‌دار، روی سطح نقاشی‌شده‌ی سفال قرار می‌گیرد و علاوه بر زیبایی، استحکام کار را هم بالا می‌برد. پیشنهاد می‌شود پیش از استفاده‌ی نهایی، لعاب آماده‌شده را روی یک نمونه‌ی آزمایشی تست کنید؛ همچنین بهتر است ظروف دارای پوشش لعابی را از تماس مستقیم با چاقو، چنگال یا همزن برقی دور نگه دارید تا سطح آن‌ها آسیب نبیند.

استفاده از قلم‌مو برای اعمال لعاب، لایه‌ای ضخیم‌تر ایجاد می‌کند؛ برای این کار رنگ لعاب را خوب هم بزنید، لایه‌ی یکنواختی روی سفال بکشید و بعد از هر مرحله، قلم‌مو را کامل بشویید. بسیاری از هنرمندان از لعاب‌های از‌پیش‌آماده یا فرموله‌شده استفاده می‌کنند که پوششی بهتر و ضخیم‌تر ایجاد می‌کند.

نقطه‌کوبی روی سفال چگونه انجام می‌شود؟

نقطه‌کوبی امروزه برای تزیین ظروف خام سفالی و سرامیکی و همچنین کاشی و گلدان کاربرد زیادی دارد. در این روش، ابتدا زمینه‌ی کار با رنگ اکریلیک رنگ‌آمیزی می‌شود؛ سپس یک طرح خام نقطه‌کوبی (معمولاً طرح‌های هندسی، اسلیمی یا ماندالا) روی سطح بشقاب، کوزه یا هر ظرف سفالی دیگر پیاده می‌شود.

پس از آن، با رعایت هارمونی رنگ زمینه و انتخاب رنگ‌های هم‌طیف، طرح رنگ‌آمیزی می‌شود و نوبت به دورگیری و نقطه‌کوبی می‌رسد. دورگیری با خمیر دورگیر و دقیقاً مشابه روش نقاشی روی شیشه (ویترای) انجام می‌شود؛ نقطه‌کوبی هم با قلم داتینگ، ابزار دست‌ساز یا خمیر دورگیر و با رعایت چند نکته‌ی ساده قابل انجام است. برای دیدن نمونه‌ی ویدیویی این تکنیک‌ها می‌توانید صفحه‌ی آپارات خط و قلم را هم دنبال کنید.

خوشنویسی روی سفال، همراهِ زیبای نقاشی

در کنار نقاشی روی سفال، آثار خوشنویسی روی سفال هم بسیار ارزنده و چشم‌گیر هستند و در بسیاری از بشقاب‌ها و ظروف تزیینی به کار می‌روند. برای دیدن نمونه‌ی این کار می‌توانید بشقاب سفالی خوشنویسی‌شده را ببینید. اگر دوست دارید خودتان هم این هنر را یاد بگیرید، دوره‌های آموزش خوشنویسی خط و قلم نقطه‌ی شروع خوبی است. همچنین دوره‌ی آموزش نقاشی به‌صورت رایگان را از دست ندهید.

سوالات متداول درباره‌ی نقاشی روی سفال

نقاشی زیر لعابی روی سفال چیست؟

نقاشی زیر لعابی روشی است که در آن طرح، پیش از لعاب‌کاری روی سفال کشیده می‌شود؛ سپس لعاب روی نقاشی را می‌پوشاند و به آن دوام و جلوه‌ای شفاف و براق می‌دهد.

برای نقاشی ساده روی سفال چه وسایلی لازم است؟

برای شروع فقط به یک ظرف سفالی، مداد یا مداد رنگی برای طرح اولیه و رنگ آکریلیک یا لعاب سرد برای رنگ‌آمیزی نهایی نیاز دارید.

رنگ لعاب سرد با رنگ لعاب کوره‌ای چه فرقی دارد؟

رنگ لعاب سرد نیازی به کوره ندارد و در دمای محیط خشک می‌شود، در حالی که رنگ‌های کوره‌ای باید حرارت ببینند تا روی سطح سفال ثابت شوند.

نقطه‌کوبی روی سفال با چه موادی انجام می‌شود؟

نقطه‌کوبی معمولاً با رنگ اکریلیک، خمیر دورگیر و قلم داتینگ یا ابزار دست‌ساز روی طرح‌های هندسی، اسلیمی یا ماندالا انجام می‌شود.

جمع‌بندی

نقاشی روی سفال، از تکنیک ساده‌ی زیر لعابی تا رنگ لعاب سرد و نقطه‌کوبی، هنری در دسترس همه است و با کمی تمرین می‌توانید آثار زیبا و ماندگاری خلق کنید. اگر به هنرهای مرتبط مثل خوشنویسی هم علاقه دارید، دوره‌های خط و قلم را از دست ندهید.