کشیده نویسی در نستعلیق | چه کشیده‌هایی اشتباه است؟

اگر تابلو خوشنویسی در اطرافتان دارید، همین حالا به آن نگاهی بیندازید. از عوامل مهمی که به زیبایی تابلو اضافه می‌کند، کشیده‌ای است که در آن استفاده می‌شود. کشیده‌ها جزء مهم‌ترین ارکان کشیده نویسی هستند که تمامی علاقه‌مندان به زیبانویسی باید با ظرافت‌ها و نکات نگارشی آن آشنا شوند. برای یادگیری شکل صحیح کشیده نویسی، کافی است شیوه‌های نادرست آن را بدانید تا خود به خود نگارش درست آن را یاد گرفته و دست‌خطتان را زیباتر کنید.

کشیده‌های نادرست در دو گروه کلی دسته‌بندی می‌شوند

نوع اول: آن دسته از حروفی که اصولاً کشیدن آن‌ها نابجاست، برای مثال:

حروف (ب، ن، ی، م — در هنگام اتصال به اول کلمه) یا حرف (کاف و لام — به‌طور کلی و تحت هر شرایطی) همچنین حرف (س دندانه‌دار)

کشیدن این حروف در مکان‌های یادشده سبب غلط‌خوانی می‌شود و ممکن است حروف مذکور به اشتباه (س) خوانده شوند! به چند نمونه از این دست توجه کنید:

از همین روست که خوشنویسان حرفه‌ای هیچ‌گاه از چنین کشیده‌هایی استفاده نمی‌کنند و این شیوه غلط در کشیده نویسی سالم جایگاهی ندارد — مگر در مورد حرف (م) که در برخی استثناءات امکان کشیدن آن وجود دارد.

و اما نوع دوم: کشیده‌هایی هستند که کشیدن خود حرف ایرادی ندارد اما اتصال مستقیم آن به حرفی که نباید، باعث غلط‌خوانی و در نتیجه غلط شدن کشیده می‌شود. برای مثال حروف جیمی — کشیدن آن‌ها به خودی خود اشتباه نیست اما زمانی که (ح) را به (ی) اتصال دهیم مرتکب غلط املایی شده‌ایم. از حروفی که اتصال مستقیم کشیده به آن‌ها غلط است به دو گروه تقسیم می‌شوند:

گروه اول: حروفی که اتصال کشیده به آن‌ها موجب غلط املایی می‌شود و یک دندانه اضافی در انتهای کشیده به وجود می‌آید:

گروه دوم: شامل حروفی است که اتصال کشیده به آن‌ها شاید باعث غلط‌خوانی نشود اما به دلیل نازیبایی و بدفرم بودن مورد استفاده خوشنویسی سالم و زیبا قرار نمی‌گیرند.

یک نکته قابل توجه در نمونه فوق حرف (ص) است که کشیدن بین این حرف و دندانه‌اش تأکیداً اشتباه است. مورد دوم در مورد حرف (س) اینکه فقط کشیده این حرف می‌تواند به (س) دندانه‌دار و (ن) بزرگ وصل شود. البته در برخی موارد کشیده‌های غلط به جهت زیبایی یا ضرورت مورد استفاده قرار گرفته‌اند که این موارد از کشیده‌های غلط استثنا می‌باشد. با توجه به آنچه گفته شد، حالا می‌توانید کشیده‌های درست را تمییز دهید. برای یادگیری بیشتر درباره قوانین کشیده نویسی، می‌توانید با آموزش نوشتن حروف دندانه‌دار هم آشنا شوید.

کشیده‌های صحیح در خوشنویسی کدامند؟

به این ترتیب که با تفریق کشیده‌های غلط از انواع کشیده‌ها، طبیعتاً کشیده‌های صحیح بازشناخته می‌شوند. کشیده‌های صحیح در کشیده نویسی عبارتند از:

اتصال کشیده به یکی از حروف: (الف، د، ر، ک کوچک، ل، م، ه آخر)، دندانه‌های (ب، ن، ی) در وسط کلمات، و حروف (ص، ط، ع، ف، ق، و) در برخی موارد خاص.

نکته پایانی: تمام کشیده‌های ذاتی صحیح می‌باشند به‌جز (س) قبل از حروفی مثل (ی، ح، ه، و…) که ایجاد دندانه اضافی می‌کند.

نمونه‌هایی از کشیده‌های غلط و درست و زیبا

برای مشاهده آموزش‌های متفاوت و نمونه‌های مختلف دیگر کشیده نویسی، کانال تلگرام خوشنویسی خط و قلم و آپارات خط و قلم را دنبال کنید.

در کتاب خوشنویسی با تألیف و تنظیم لطفعلی خانی، مدرس آموزشگاه خط و قلم، موارد کشیده نویسی به تعداد زیاد آموزش داده شده است. اگر می‌خواهید این مسیر را به‌صورت اصولی و گام‌به‌گام طی کنید، دوره آموزش خط با خودکار خط و قلم گزینه مناسبی است.

سوالات متداول

قوانین کشیده نویسی در نستعلیق چیست؟

کشیده‌ها به دو دسته نادرست و درست تقسیم می‌شوند. کشیده‌های نادرست شامل حروفی هستند که کشیدنشان اصلاً ممنوع است (مثل ب، ن، ی در ابتدای کلمه یا کاف و لام) یا حروفی که اتصال کشیده به آن‌ها غلط‌خوانی ایجاد می‌کند. کشیده‌های درست به حروف الف، د، ر، م، ه آخر و دندانه‌های میانی متصل می‌شوند.

بهترین شکل انتخاب کشیده در دو سطرنویسی چیست؟

در دو سطرنویسی باید کشیده‌ای انتخاب شود که تعادل بصری بین دو سطر را حفظ کند. کشیده‌های بلند در ابتدا و انتهای سطر معمولاً ناخوشایند هستند. بهترین کشیده در میانه سطر قرار می‌گیرد و اندازه‌ای دارد که نه کل سطر را تحت‌الشعاع قرار دهد، نه خیلی کوتاه باشد که نقش آن از بین برود.

آیا کشیده‌های غلط در هیچ حالتی مجاز نیستند؟

در اکثر موارد خیر. اما استثناءاتی وجود دارد که در آن‌ها کشیده‌های غلط به دلایل زیبایی‌شناختی یا ضرورت فنی مورد استفاده خوشنویسان باتجربه قرار می‌گیرند. این استثناءات نادرند و فقط پس از تسلط کامل بر قوانین اصلی کشیده نویسی قابل استفاده هستند.