آموزش تذهیب از صفر تا صد؛ ۷ مرحله ساده + تصاویر واقعی

آموزش تذهیب از صفر تا صد | هنر تذهیب خوشنویسی

این راهنما بر اساس تجربه مدرسان بخش تذهیب آموزشگاه خط و قلم تهیه شده است تا با آموزش تذهیب از صفر تا صد، اولین طرح خودتان را گام‌به‌گام و بدون نیاز به پیش‌زمینه بسازید. تذهیب مجموعه‌ای از نقش‌ها، سمبل‌ها و طرح‌های زیبا است که نقاشان و تذهیب‌کاران برای آراستن کتاب‌ها، دیوان اشعار و قطعه‌های خوشنویسی به‌کار می‌برند.

تذهیب چیست؟ تاریخچه و کاربرد هنر تذهیب

هنر تذهیب یکی از اصیل‌ترین هنرهای ایرانی‌اسلامی است که قدمتی چند صدساله دارد. تذهیب خوشنویسی در گذشته بیشتر در خدمت کتاب‌آرایی بود؛ حاشیه‌های قرآن کریم، دیوان شعرا و نسخه‌های خطی با این هنر آراسته می‌شد. امروزه دوستداران نقاشی تذهیب بسیار زیاد شده‌اند و نمایشگاه‌های آثار تذهیب در سراسر ایران برگزار می‌شود.

تذهیب و تشعیر گل و مرغ نماد موهبت الهی است. در این طرح‌ها گل و مرغ همچون عاشق و معشوق در مناظره عاشقانه هستند؛ همان‌طور که حافظ می‌فرماید: «فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش». هنر تذهیب به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: تذهیب شانه‌ای (روی کاغذ ابری) و تذهیب معرق (روی کاغذهای ضخیم مخصوص).

آموزش تذهیب خوشنویسی گام به گام

برای شروع آموزش تذهیب، لازم است مراحل را به‌ترتیب طی کنید. این آموزش مناسب مبتدیان است و نیازی به پیش‌زمینه حرفه‌ای ندارد.

مرحله اول: ابزار و مواد مورد نیاز تذهیب

اولین قدم در آموزش تذهیب از صفر، تهیه وسایل مورد نیاز تذهیب است. برای طراحی به مداد و کاغذ سفید نیاز دارید و برای مراحل اجرایی به رنگ (آبرنگ، گواش، اکریلیک، رنگ طلا و نقره)، قلم‌مو، پالت رنگ، جعبه پرگار، انواع ترلینگ و وسایل جانبی.

مرحله دوم: رسم کادر

کادر، محدوده کار را تعیین می‌کند. کادرها می‌توانند به شکل دایره، بیضی، مربع یا مستطیل باشند. برای شروع یک‌چهارم کادر را محاسبه کرده و به قطعات کوچک‌تر تقسیم کنید.

مرحله سوم: طراحی روی کاغذ پوستی

یک‌چهارم طرح را روی کاغذ کایت می‌اندازیم. چون در تذهیب ساده و حرفه‌ای طرح‌ها معمولاً قرینه هستند، با تا زدن کاغذ می‌توان نقش را به سه قسمت دیگر منتقل کرد. سپس با مهره (سنگ عقیق) روی تمام فضا می‌کشیم و طرح را با قلم‌گیری قهوه‌ای ملایم ثابت می‌کنیم.

مرحله چهارم: طلاکاری

قسمت‌های مورد نظر با ورق یا ذرات طلا/نقره رنگ می‌شوند. امروزه به جای طلای اصل از گواش‌های طلایی (اکلیل) استفاده می‌شود که دسترسی به آن‌ها آسان‌تر است.

مرحله پنجم: زیرسازی بوم

زیرسازی یا بوم‌سازی یکی از مهم‌ترین مراحل نقاشی تذهیب است. نشاسته را رقیق کرده و با دستمال روی مقوا می‌کشیم تا رنگ و طلا روی سطح بچسبد.

مرحله ششم: رنگ‌آمیزی

نوبت به رنگ‌آمیزی گل‌ها و سایر طرح‌ها می‌رسد. تنوع رنگ بسیار مهم است؛ استفاده از سایه‌روشن و ترکیب رنگ‌های گرم و سرد جلوه بسیار زیبایی به تذهیب می‌دهد.

مرحله هفتم: قلم‌گیری مشکی و قاب‌گیری

تمام فضای دور کار با مرکب مشکی قلم‌گیری می‌شود. قلم باید از موی گربه یا سمور و مرکب باید شفاف و روان باشد. در پایان برای قاب‌گیری، یک حاشیه ۲ تا ۳ میلی‌متری بین شیشه و اثر قرار دهید تا کیفیت کار در طول زمان حفظ شود.

تذهیب ساده برای مبتدیان

اگر تازه وارد دنیای تذهیب ساده شده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم از طرح‌های گل و برگ ساده شروع کنید. آموزش تذهیب خوشنویسی در آموزشگاه خط و قلم به‌صورت حضوری و مجازی برگزار می‌شود و مناسب تمام سطوح است؛ علاقه‌مندان می‌توانند در کنار تذهیب، در دوره‌های آموزش خوشنویسی با خودکار آموزشگاه هم شرکت کنند.

برای شروع رایگان یادگیری خوشنویسی همراه با تذهیب، می‌توانید از آموزش رایگان خوشنویسی با خودکار آموزشگاه خط و قلم هم استفاده کنید. برای آشنایی بیشتر با هنرهای تزئینی مرتبط، مقاله هنر خاتم‌کاری و مطلب تفاوت طراحی و نقاشی را هم مطالعه کنید. برای دیدن ویدیوهای آموزشی گام‌به‌گام، صفحه آپارات آموزشگاه خط و قلم را دنبال کنید.

سوالات متداول درباره تذهیب

تذهیب چیست و چه تفاوتی با نقاشی معمولی دارد؟

تذهیب هنر آراستن حاشیه و متن کتاب‌ها و قطعه‌های خوشنویسی با نقش‌های سنتی گل و مرغ و طلاکاری است؛ در حالی که نقاشی معمولی قید و قاعده هندسی و سنتی تذهیب را ندارد.

برای شروع تذهیب چه وسایلی لازم است؟

حداقل وسایل شامل مداد، کاغذ سفید و کاغذ پوستی، رنگ (آبرنگ یا گواش)، قلم‌مو، پرگار و گواش طلایی برای طلاکاری است.

تذهیب شانه‌ای با تذهیب معرق چه فرقی دارد؟

تذهیب شانه‌ای روی کاغذ ابری و برای طرح‌های ظریف‌تر اجرا می‌شود؛ در حالی که تذهیب معرق روی کاغذهای ضخیم‌تر و برای کارهای حجیم‌تر کاربرد دارد.

یادگیری آموزش تذهیب از صفر چقدر طول می‌کشد؟

با طی کردن هفت مرحله این راهنما و تمرین منظم، مبتدیان معمولاً طی چند هفته می‌توانند اولین طرح ساده تذهیب خود را کامل کنند.