آموزش تذهیب از صفر تا صد | هنر تذهیب خوشنویسی

آموزش تذهیب یکی از محبوب‌ترین درخواست‌های هنرجویان آموزشگاه خط و قلم است. تذهیب مجموعه‌ای از نقش‌ها، سمبل‌ها و طرح‌های زیبا است که نقاشان و تذهیب‌کاران برای آراستن کتاب‌ها، دیوان اشعار و قطعه‌های خوشنویسی به‌کار می‌برند. در این مقاله آموزش تذهیب از صفر تا صد را به‌صورت گام‌به‌گام و با تصویر یاد می‌گیرید.

تذهیب چیست؟ تاریخچه و کاربرد هنر تذهیب

هنر تذهیب یکی از اصیل‌ترین هنرهای ایرانی‌اسلامی است که قدمتی چند صدساله دارد. تذهیب خوشنویسی در گذشته بیشتر در خدمت کتاب‌آرایی بود — حاشیه‌های قرآن کریم، دیوان شعرا و نسخه‌های خطی با این هنر آراسته می‌شد. امروزه دوستداران نقاشی تذهیب بسیار زیاد شده‌اند و نمایشگاه‌های آثار تذهیب در سراسر ایران برگزار می‌شود.

تذهیب و تشعیر گل و مرغ نماد موهبت الهی است. در این طرح‌ها گل و مرغ همچون عاشق و معشوق در مناظره عاشقانه هستند — همان‌طور که حافظ می‌فرماید: «فکر بلبل همه آن است که گل شد یارش». هنر تذهیب به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: تذهیب شانه‌ای (روی کاغذ ابری) و تذهیب معرق (روی کاغذهای ضخیم مخصوص).

آموزش تذهیب خوشنویسی گام به گام

برای شروع آموزش تذهیب، لازم است مراحل را به‌ترتیب طی کنید. این آموزش مناسب مبتدیان است و نیازی به پیش‌زمینه حرفه‌ای ندارد.

مرحله اول: ابزار و مواد مورد نیاز تذهیب

اولین قدم در آموزش تذهیب از صفر، تهیه ابزار است. برای طراحی به مداد و کاغذ سفید نیاز دارید و برای مراحل اجرایی به: رنگ (آبرنگ، گواش، اکریلیک، رنگ طلا و نقره)، قلم‌مو، پالت رنگ، جعبه پرگار، انواع ترلینگ و وسایل جانبی.

مرحله دوم: رسم کادر

کادر، محدوده کار را تعیین می‌کند. کادرها می‌توانند به شکل دایره، بیضی، مربع یا مستطیل باشند. برای شروع یک‌چهارم کادر را محاسبه کرده و به قطعات کوچک‌تر تقسیم کنید.

مرحله سوم: طراحی روی کاغذ پوستی

یک‌چهارم طرح را روی کاغذ کایت می‌اندازیم. چون در تذهیب ساده و حرفه‌ای طرح‌ها معمولاً قرینه هستند، با تا زدن کاغذ می‌توان نقش را به سه قسمت دیگر منتقل کرد. سپس با مهره (سنگ عقیق) روی تمام فضا می‌کشیم و طرح را با قلم‌گیری قهوه‌ای ملایم ثابت می‌کنیم.

مرحله چهارم: طلاکاری

قسمت‌های مورد نظر با ورق یا ذرات طلا/نقره رنگ می‌شوند. امروزه به جای طلای اصل از گواش‌های طلایی (اکلیل) استفاده می‌شود که دسترسی به آن‌ها آسان‌تر است.

مرحله پنجم: زیرسازی بوم

زیرسازی یا بوم‌سازی یکی از مهم‌ترین مراحل نقاشی تذهیب است. نشاسته را رقیق کرده و با دستمال روی مقوا می‌کشیم تا رنگ و طلا روی سطح بچسبد.

مرحله ششم: رنگ‌آمیزی

نوبت به رنگ‌آمیزی گل‌ها و سایر طرح‌ها می‌رسد. تنوع رنگ بسیار مهم است — استفاده از سایه‌روشن و ترکیب رنگ‌های گرم و سرد جلوه بسیار زیبایی به تذهیب می‌دهد.

مرحله هفتم: قلم‌گیری مشکی و قاب‌گیری

تمام فضای دور کار با مرکب مشکی قلم‌گیری می‌شود. قلم باید از موی گربه یا سمور و مرکب باید شفاف و روان باشد. در پایان برای قاب‌گیری، یک حاشیه ۲ تا ۳ میلی‌متری بین شیشه و اثر قرار دهید تا کیفیت کار در طول زمان حفظ شود.

تذهیب ساده برای مبتدیان

اگر تازه وارد دنیای تذهیب ساده شده‌اید، پیشنهاد می‌کنیم از طرح‌های گل و برگ ساده شروع کنید. آموزش تذهیب خوشنویسی در آموزشگاه خط و قلم به‌صورت حضوری و مجازی برگزار می‌شود و مناسب تمام سطوح است.

برای آشنایی بیشتر با هنرهای مرتبط، مقاله هنر کاشی‌کاری و کاربرد آن در دکوراسیون را مطالعه کنید.